De Zuid-Hollandsche Bierbrouwerij
De Zuid-Hollandsche Bierbrouwerij, kortweg ZHB, hoort bij de grote biergeschiedenissen van Den Haag. De onderneming ontstond in 1881, toen Louis Kirchmann aan de Noordstraat een nieuwe brouwerij begon. Een jaar eerder was daar al grond aangekocht. De locatie lag gunstig in een groeiende stad, met ruimte voor gebouwen, opslag, verkeer en verdere industriële uitbreiding.
ZHB begon niet als een klein lokaal brouwhuis, maar als een onderneming met duidelijke ambitie. In 1882 werd de brouwerij omgevormd tot een naamloze vennootschap met een startkapitaal van 125.000 gulden. Dat laat zien hoe serieus het project vanaf het begin werd opgezet. Den Haag groeide in deze jaren snel, en een moderne brouwerij sloot daar naadloos op aan.
In de eerste jaren brouwde ZHB vooral Beijersch bier, een bierstijl die in de late negentiende eeuw veel aanzien genoot. Die populariteit reikte ver. In 1894 kreeg de brouwerij de titel hofleverancier. Daarmee verwierf ZHB niet alleen prestige, maar ook een duidelijk herkenbare plaats binnen de Nederlandse bierwereld van die tijd.
De brouwerij groeide daarna stevig door. In 1892 werd het kapitaal verhoogd tot 600.000 gulden. In 1899 verrees een nieuw brouwhuis en rond 1910 volgden verdere investeringen, waaronder een nieuwe stoommachine en een hoog ketelhuis met markante schoorsteen. Zo ontwikkelde ZHB zich tot een technisch krachtige en moderne stadsbrouwerij.
Op het terrein stond niet alleen de brouwerij zelf. Volgens het Haags Gemeentearchief waren er ook een kuiperij en een ijsfabriek aanwezig. Dat zegt veel over de schaal en organisatie van het bedrijf. Bier maken was hier geen klein ambacht meer, maar een volledig industrieel proces waarin vaten, koeling, opslag en logistiek nauw met elkaar samenhingen.
Aan het begin van de twintigste eeuw was ZHB uitgegroeid tot de grootste brouwerij van Den Haag en zelfs tot een van de grotere brouwerijen van Nederland. De Nederlandse Biercultuur-databank noemt haar ooit een van de zes grootste brouwerijen van het land. Agentschappen liepen van Leeuwarden tot Heerlen, wat de landelijke reikwijdte van het bedrijf goed laat zien.
De kracht van ZHB lag niet alleen in productie, maar ook in afzet. In de jaren twintig bezat of bediende de brouwerij honderden cafés, hotels en restaurants. Het Haags Gemeentearchief noemt onder meer Grand Hotel Central en Seinpost op Scheveningen. Er was bovendien een contract met Wagons-Lits, waardoor ZHB-bier ook in de trein verkrijgbaar was.
Ook buiten Nederland werd de naam zichtbaar. Na de Eerste Wereldoorlog exporteerde ZHB bier naar Nederlands-Indië, Suriname en Groot-Brittannië. Andere Haagse bronnen noemen daarnaast kantoren in Brussel, Londen, Parijs en Batavia. ZHB was dus niet alleen een Haagse brouwerij, maar ook een onderneming met internationale ambities, passend bij een tijd van handel, techniek en groeiend merkbewustzijn.
Het concern groeide verder door overnames, zoals limonadefabrikant Trio in 1920 en brouwerij De Krans uit Utrecht in 1930. Daarnaast investeerde ZHB in hotels, restaurants en cafés. Die spreiding maakte het bedrijf sterker. In economisch moeilijke jaren konden verliezen in bieromzet of export worden opgevangen door inkomsten uit horeca, en omgekeerd.
Toch veranderde de bierwereld in de twintigste eeuw ingrijpend. Vanaf de jaren vijftig nam het thuisverbruik toe en richtte ZHB zich ook op het zogenoemde televisiebier. De concurrentie werd echter steeds heviger. Dat bracht de directie ertoe fusiegesprekken te beginnen met d’Oranjeboom. In 1961 werd de fusie definitief en verloor ZHB stap voor stap haar zelfstandige koers.
Daarna verdween de naam langzaam uit het stadsbeeld. Eerst kwam ZHB terecht in een groter brouwerijconcern, later verscheen Skol op de gevel. Dat merk sloeg niet blijvend aan. Op 31 december 1974 sloot de brouwerij definitief haar deuren. Daarmee verdween een markant Haags bierbedrijf uit de stad, al bleef de herinnering bestaan in de naam Z.H.B.-Hoven. Sinds 2018 leeft ZHB opnieuw voort als historische biernaam, niet als ononderbroken voortzetting van het oude bedrijf.